[ جلد اول ] سخنى دربارهء اين كتاب به ياد و به نام دكتر حسين محبوبى اردكانى كه دوستى بزرگوار و دانشمندى كم مانند بود ناصر الدين شاه قاجار مدت پنجاه سال بر ايران گرامى ما سلطنت كرد ، به سخنى ديگر يك پنجاهم از دوران « تاريخ » ايران خوب و بدى است كه در دورهء سلطنت و حكمرانى او بر مردم ايران گذشته است . اگر جشن پنجاه سالگى سلطنت او به سرانجام رسيده بود قطعا كتابى به يادگار آن جشن ، به دست اعوان و انصار حكومت به چاپ مىرسيد ولى چون تير كارى و كشندهء ميرزا رضاى كرمانى شاه را از پاى درآورد هيچ معلوم نشد كه براى تاريخ سلطنت پنجاه سالهء او چه نوشته‌هايى ترتيب داده بودند و سرنوشت آنها چه شده است ؟ اما به هنگام فرارسيدن چهلمين سال پادشاهى او ، محمد حسن خان اعتماد السلطنه ( صنيع الدوله ) كه وزيرى وزارت انطباعات و دار الترجمه را بر عهده داشت كتابى در ثبت اخبار و وقايع و شرح حال اشخاص آن چهل سال منتشر كرد كه بىترديد يكى از اساسىترين و مهمترين مآخذ براى شناختن آن دوران است . اگر اين كتاب نبود از دانستن بسيارى از اطلاعات بىبهره بوديم و نمىتوانستيم به اين آسانيها بر گذشته‌ها و يادگارهاى آن روزگار دست بيابيم . * * * اعتماد السلطنه مردى بود كه در كار تهيه و طبع و نشر كتابهاى مفيد شايستگى و سليقه داشت و آنچه در دورهء تصدى او انتشار يافت از نوشته‌هاى باارزش و قابل استفاده است و چون در ادارهء ابواب جمعى خود تنى چند از دانشمندان و اديبان را به‌كار گماشته بود فرصتى يافت كه با كار دسته‌جمعى چند روزنامه چاپ كند و كتابهاى مفيدى را به رشتهء نگارش درآورد . « 1 » سرگذشت اعتماد السلطنه در اغلب مراجع عمومى هست و در اغلب كتابها و خاطرات عصر ناصرى به احوال او اشاره شده است و نيازى بدان نيست كه درينجا بدان بپردازم « 2 » . چكيده‌اى از سالشمار زندگى او اين است كه در 21 شعبان 1259 متولد شد و روز جمعه 19 شوال 1331 ( قريب يك ماه قبل از كشته شدن ناصر الدين شاه ) درگذشت و از سال 1284 تا پايان عمر خود با ناصر الدين شاه زندگى كرد . روزنامه‌خوان او بود و همسفر و همراه او . اعتماد السلطنه در فرانسه درس خوانده

--> ( 1 ) - مخصوصا كتابهاى مرآة البلدان ناصرى ، منتظم ناصرى ، مطلع الشمس ، براى وقايع دورهء ناصرى قابل ذكرست . ( 2 ) - در مقدمهء روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه شمه‌اى گفته‌ام .